بهداشت روانی

بهداشت رواني يعني توانايي زندگي کردن شاد، سرزنده و بدون درد سر و گرفتاري.



بنا به تعريف سازمان جهاني بهداشت (WHO) بهداشت رواني فقط به معناي نبود بيماري رواني نيست، بلكه بيشتر با نوعي سلامت ذهني ارتباط دارد. افرادي از نظر رواني سالم هستند كه احساس كنند به خوبي با زندگي، مسائل و تغييرات آن كنار مي آيند و مي توانند زندگي خود را تحت كنترل داشته باشند، مسئوليت پذير باشند، از توانايي هاي ذهني خود به خوبي استفاده كنند، با ديگران ارتباط خوب و مناسبي برقرار كنند و به فعاليت هاي سازنده بپردازند.




يكي از برنامه هاي پيشگيرانه و در راستاي ارتقاي بهداشت رواني ، برنامه آموزش مهارت هاي زندگي است. فرض زيربنايي براي طراحي اين برنامه ، پژوهش هاي انجام شده در مورد آسيب هاي رواني و اجتماعي است. بسياري از پژوهش ها نشان داده اند كه آسيب هاي اجتماعي با مهارت هاي ارتباطي رابطه دارند و هدف اصلي برنامه آموزش مهارت هاي زندگي اين است كه فرصت هايي را فراهم آورد تا افراد مهارت هايي را بياموزند و بتوانند در رابطه با ساير انسان ها و كل اجتماع به طور موثر ، شايسته و مطمئن عمل كنند.

آموزش مهارت هاي زندگي برنامه اي براي ارتقاي بهداشت رواني


همان گونه كه مي توان از نام آن فهميد، مهارت هاي زندگي روش ها و مهارت هاي اصلي و ضروري براي يك زندگي سالم و سازنده است. به عبارت ديگر مجموعه اي از توانايي هستند كه سبب سازگاري ما با محيط و شكل گيري رفتارهاي مثبت و مفيد مي شوند. اين توانايي ها ما را قادر مي سازند كه نقش مناسب خود را در جامعه به خوبي ايفا كنيم و بدون آنكه به خود و يا ديگران لطمه بزنيم با خواسته ها و انتظارات و مسائل و مشكلات روزانه به ويژه در رابطه خود با ديگران به شكل موثري روبه رو شويم .

مهارت هاي زندگي متنوع و مختلف هستند و طبقه بندي هاي متعددي در اين زمينه وجود دارد كه رويكرد آنها زمينه سازي براي كنار آمدن با فشارهاي زندگي و كسب مهارت هاي فردي و اجتماعي است كه همواره بخشي از واقعيت زندگي انسان بوده و در ادوار مختلف زندگي او به شكل هاي گوناگون تجلي يافته است.


در دوره كودكي ، تعارض ها جلوه چنداني ندارند اما با افزايش سن و هنگام رويارويي با دشواري ها به ويژه در سنين نوجواني و جواني ، كشمكش هاي دروني و محيطي بيشتر تظاهر پيدا مي كنند . همزمان با رشد جسماني و رواني انتظارهاي خانواده و جامعه نيز از فرد افزايش مي يابد، به طوري كه نوجوان مي پذيرد به سبب زندگي اجتماعي، بخشي از تمايلات خود را محدود كند و در چارچوب هنجارهاي اجتماعي و گروهي قرار دهد.


سرانجام دوره آرامش ، راحتي و بي مسئوليتي كودكي ، در اثر الزام هاي اجتماعي جاي خود را به پذيرش واقعيت ها و تن دادن به خواسته هاي اجتماعي مي دهد . درحقيقت رشد رواني نيز رهايي از خود محوري و نيل به جامعه نگري است. از يك سو، گريز از هنجارهاي گروهي و فرهنگي باعث مخالفت و احياناً واكنش جامعه و نهادهاي متولي پاسداري از هنجارهاي ارزشي ، فرهنگي و اخلاقي مي گردد و ازسوي ديگر در ژرفاي شخصيت فرد با ايجاد اضطراب و احساس شرم و گناه كه در اصطلاح روان شناسي اضطراب اخلاقي ناميده مي شود، او را تحت فشار قرار مي دهد.


درصورت استقرار رفتار ضد اجتماعي ، نتيجه واكنش همزمان جامعه و درون فرد، آسيب روان شناختي در شخص و انحراف ها و نابهنجاري هاي اجتماعي در جامعه است. علوم آسيب شناسي رواني و آسيب شناسي اجتماعي نيز با هدف شناخت و كاهش عوارض اين آسيب ها به وجود آمده اند.

بررسي ها نشان مي دهد افراد در جوامع مختلف همواره در مسير هنجار رشد رواني و اجتماعي قرار نمي گيرند و به دلايل گوناگون تعداد زيادي از كودكان، نوجوانان و جوانان،‌ توان دريافت محرك هاي بيروني و ايجاد توازن بين آثار اين محرك ها و انگيزه هاي دروني خود را ندارند و بدين ترتيب رشد موزون و همه جانبه كه هدف اصلي تعالي انسان به طور كامل و حتي گاه به طور نسبي است محقق نمي شود.

دراين ميان هرچه جامعه پيچيده تر و ارتباط بين فردي و اجتماعي وسيع تر گردد، تعارض هاي دروني و محيطي نيز سير صعودي طي مي كند و اين همه به سرگشتگي و آشفتگي بيشتر فردي مي انجامد و اختلال هاي رفتاري ، رواني و عاطفي ،‌ اعتياد به سيگار و مواد مخدر، پناه بردن به داروي اعصاب و .... محصول چنين فرايندي است.


گرچه مقوله مهارت هاي زندگي به تازگي در محافل و مجامع علمي طرح شده است ، اما بسياري از آنها در لابه لاي تعاليم الهي بيان شده است. براي مثال تلاش براي برقراري ارتباط مفيد و موثر با ديگران ، خودشناسي و توجه به ارزش ها به كرات درآيات قرآن كريم ، نهج البلاغه ، احاديث و روايات مورد تاكيد قرار گرفته است.


بدين ترتيب حال كه نمي توان مانع تغيير هاي سريع و پيچيدگي هاي جامعه و گسترش روابط اجتماعي و بين فردي شد، راهي جز آماده كردن افراد براي روبه رو شدن با موقعيت هاي دشوار زندگي جديد باقي نمي ماند و اين يعني آموزش مهارت هاي زندگي


منبع : [url]http://www.isaarsci.ir[/url]
" مهارتهای زندگی و بهداشت رواني " -گردآوری : فریدون کریم نیا دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی