مناسبات اجتماعی

سبک زندگی اسلامی از کتاب مفاتیح الحیاه تالیف حضرت آیت العظمی جوادی آملی ( دام ظله العالی )

مناسبات اجتماعی ، عمدتا د ر محورِ حقوق مردم است که دو قسمت دارد :

1- استیفای حقوق متقابل ، یعنی اگر کسی به دیگری بد کرد ، او می تواند طبق آیات : " فَمَنِ اعتَدَی عَلَیکُم فَاعتَدُوا عَلَیهِ بِمِثلِ مَا اعتَدَی عَلَیکُم "(1)،وَ اِن عَاقَبتُم فَعَاقِبُوا بِمِثلِ مَا عُوقِبتُم بِهِ " (2) عادلانه وی را کیفر کنند . در اینجا اصل حاکم " جَزاءُ سَیِّئةٌ مِثلُهَا " (3) است ، با این وضع ، جامعه را نمی توان اداره کرد ؛ یعنی اگر کسی بخواهد بدی را با بدی پاسخ دهد ، نتیجه اش پرونده های میلیونی در دستگاه های قضایی است . این قانون ، گرچه حق است و اجرای آن د رمواردی ضرورت دارد ، ولی نمی توان جامعه و کشور را تنها با آن ، اداره کرد ؛ زیرا قانون که تعاملِ متقابل حقوقی افراد با یکدیگر است ، جامعه را ساکت می کند ولی ساکن و آرام نمی کند .

2- عفو و تعامل در مسائل و حقوق انسانی ، همان دینی که می فرماید : پاداش بدی ، بدی است ؛ "جَزاءُ سَیِّئةٌ مِثلُهَا " ، در بحث های اخلاقی می فرماید : بدی را با نیکی پاسخ دهید ؛ و خدا در این آیه مردم را به کنار آمدن با یکدیگر توصیه می کند و همگان را به عفو و گذشت و تخفیف در مجازات فرا می خواند " وَیَدرَءُونَ بِالحَسَنَةِ السَّیُّئَةَ " (4) ؛ علت آن این است که جامعه را با اخلاق می توان به کمال رساند .
پس تنها عادل کافی نیست ، گرچه جامعه ی انسانی به عدل نیاز لزومی دارد که "اِنَّ اللهَ یَامُرُ بِالعَدلِ " (5) ، اما عدل کَف تمدّن است و سطح تمدن احسان است که آیه ی یاد شده ، امر به احسان "وَالاِحسَانِ " (6) را به دنبال دارد ؛ یعنی جامعه را با احسان و تعامل می توان اداره کرد و مواردی چون صله ی رحم ، گذشت ، انفاق، صدقه ، اصلاح ذات البین ، دستگیری از محرومان ، توجه به به حقوق همگان و ... از مصادیق احسان است .

1- اتحاد و همبستگی
وحدت و اجتماع بر گرد محور دین و پشوای دادگر در اسلام اهمیت ویژه ای دارد . حتی نماز که نماد عبادت است ترجیحا یا لزوما به جماعت گزارده می شود . چنانکه نماز عید فطر و قربان ( در عصر غیبت ) و نمازهای واجب یومیه ترجیحا و نماز جمعه لزوما به جماعت گزارده می شوند . قرآن می فرماید : به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید (7)
رسول خدا (ص) فرمود : شیطان ، گرگ انسان است ، چنان که گرگ همواره گوسفندان وامانده و دورافتاده از گلّه را می درد ، پس ، از دسته بندی های ( سیاسی فرقه ای ) بپرهیزید و بر شما بادا به شرکت در جماعت و مجالس عمومی و حضور در مساجد . (8)
در جای دیگر فرمود : وحدت سیاسی بر محور پیشوای عادل نعمتی است که هیچ کس ارزش آن را نمی داند (9)، بنابراین جدایی از گروه مومنان نه تنها عامل تقرّب نیست ، بلکه عامل گرفتاری به دست شیطان است .

آثار وحدت و محبت

اصلاح میان مردم – که در قرآن (10) بر آن ، تاکید شده است – و دوری از تفرقه آثار مثبت دنیوی و اخروی ، فردی و اجتماعی دارد که در اینجا به چند نمونه از آن اشاره می شود :

خشم شیطان :

امام صادق (ع) فرمود: هرگاه دو مسلمان از یکدیگر جدا شوند ( قهر باشند ) شیطان پیوسته شادمان است و چون آن دو آشتی کردند ، زانوان شیطان به لرزش می افتد و بندهایش از هم جدا می شوند و فریاد بر می آورد : وای بر من از هلاکتی که بدان گرفتار شدم . (11)

برتر از نماز و زوه ی یک ساله :

رسول خدا (ص) فرمود : اصلاح میان دو نفر از نماز ها و روزه های (مستحب ) برتر است. (12)

سبقت به سوی بهشت :

اگر دو مسلمان سه روز با هم قهر باشند ... هر یک از آن دو که برای آتشی پیشقدم شود و با برادرش سخن بگوید در روز حسابرسی زودتر به بهشت می رود . (13)



پاورقی ها
1- سوره بقره آیه 194
2- سوره نحل . آیه 126
3- سوره شوری . آیه 40
4- سوره رعد . آیه 2
5- سوره نحل . آیه 90
6- سوره نحل . ایه 90
7- سوره آل عمران . آیه 103
8- الجامع الصغیر . ج1. ص 309
9- نهج البلاغه . خطبه ی 192. بند 100 و 104
10- سوره حجرات . آیات .9و 10
11- الکافی . ج2. ص 346
12- ثواب الاعمال . ص 148
13- الکافی .ج2.ص 345